W obliczu trwającej wojny w Ukrainie oraz eskalujących napięć na Bliskim Wschodzie, kwestia bezpieczeństwa ludności cywilnej przestaje być tematem abstrakcyjnym. Wydarzenia te mają realny wpływ na poczucie bezpieczeństwa w Europie i przyspieszają działania państw w zakresie przygotowania na sytuacje kryzysowe. W tym kontekście na znaczeniu zyskuje ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, która porządkuje system reagowania na zagrożenia i wprowadza konkretne obowiązki dla administracji oraz inwestorów.

– Ustawa wprowadza spójny system planowania i realizacji działań w zakresie ochrony ludności, zaczynając od poziomu gminy po administrację centralną. Kluczowe jest to, że obejmuje nie tylko reagowanie na zagrożenia, ale także przygotowanie zasobów, planów ewakuacyjnych i mechanizmów ostrzegania, co wcześniej było rozproszone lub niewystarczająco uregulowane – mówi Wojciech Lubkiewicz, architekt w SRDK STUDIO.

Planowanie i zasoby jako fundament systemu

Jednym z kluczowych elementów nowych regulacji jest obowiązek planowania ewakuacji oraz przygotowania zasobów na wypadek kryzysu – od sprzętu ratowniczego i medycznego po zapasy wody, energii czy środków ochrony indywidualnej. Ustawa porządkuje także system ostrzegania i alarmowania ludności oraz wprowadza obowiązek ewidencjonowania zasobów ochrony ludności.

Nowe obowiązki dla branży budowlanej

Największe zmiany odczuje jednak branża budowlana. Po raz pierwszy od lat wprowadzono definicję obiektów zbiorowej ochrony, czyli schronów, ukryć oraz miejsc doraźnego schronienia.
– Z punktu widzenia inwestorów przełomowe jest to, że ustawodawca precyzyjnie określił, czym jest schron i ukrycie oraz jakie warunki techniczne muszą one spełniać, aby zostały uznane za budowle ochronne. Oznacza to konieczność uwzględnienia już na etapie projektowania takich elementów jak odporność konstrukcji, rozwiązania filtrowentylacyjne, układy ewakuacyjne czy zabezpieczenia instalacyjne – podkreśla Wojciech Lubkiewicz.
Nowe regulacje przewidują, że w miastach miejsca schronienia w obiektach zbiorowej ochrony powinny być dostępne dla co najmniej 50% osób przebywających na danym obszarze, w tym w budowlach ochronnych (tj. schronach i ukryciach) – dla minimum 25%. Z kolei poza granicami administracyjnymi miast dostępność ta powinna wynosić co najmniej 25% w odniesieniu do wszystkich obiektów zbiorowej ochrony, w tym minimum 15% w budowlach ochronnych. W praktyce oznacza to konieczność rozbudowy infrastruktury ochronnej oraz lepszego wykorzystania istniejących obiektów, w tym podziemnych części budynków czy infrastruktury transportowej.

Schrony, MDS i podwójna funkcja budynków

Ustawa przewiduje również, że część budynków użyteczności publicznej oraz obiektów podziemnych może pełnić funkcję schronów, o ile spełniają odpowiednie warunki techniczne. Z kolei w budynkach mieszkalnych i garażach podziemnych, a także budynkach użytku publicznego mogą być organizowane miejsca doraźnego schronienia, czyli tzw. MDS-y.
– Dużym wyzwaniem będzie praktyczne wdrożenie przepisów, szczególnie w kontekście istniejącej zabudowy wobec konieczności analizy możliwości adaptacji obiektów pod kątem konstrukcyjnym i instalacyjnym. Jednocześnie ustawodawca słusznie wskazuje na potrzebę projektowania obiektów o podwójnej funkcji, co pozwala ograniczyć koszty i zwiększyć ich użyteczność w czasie pokoju – zaznacza Wojciech Lubkiewicz z SRDK STUDIO.

Szczegółowe wymagania techniczne - wyższe wymagania wobec inwestorów

Nowe przepisy uzupełniają rozporządzenia określające szczegółowe wymagania techniczne dla schronów i ukryć, w tym ich odporność, wyposażenie oraz systemy bezpieczeństwa, takie jak wentylacja, zaopatrzenie w media czy ochrona przeciwpożarowa.
– To daje nam, architektom, wytyczne projektowe, od parametrów konstrukcyjnych, przez instalacje, po wyposażenie. Z drugiej strony oznacza to wzrost kosztów inwestycji i większe wymagania technologiczne, które będą musieli uwzględnić inwestorzy i wykonawcy – dodaje Wojciech Lubkiewicz.
Celem zmian jest zwiększenie realnego poziomu bezpieczeństwa ludności. Jednocześnie oznaczają one nowe wyzwania dla samorządów i inwestorów, którzy będą musieli uwzględniać kwestie ochrony ludności już na etapie planowania inwestycji.