Współczesne miasta mierzą się ze zmianami klimatu, upałami w lecie oraz nagłymi i intensywnymi opadami, które coraz częściej przeciążają kanalizację deszczową. Stąd potrzeba świadomego projektowania przestrzeni, w którym ważną rolę odgrywa retencja. Dotyczy to zarówno przestrzeni publicznych, jak i prywatnych posesji, na których utwardzone podjazdy czy dojścia również ograniczają wsiąkanie wody w grunt.
Słowo retencja wywodzi się z łacińskiego retinere, które oznacza w wolnym tłumaczeniu zatrzymywanie czegoś, co w innym przypadku odpłynęłoby lub zniknęło. W gospodarce wodnej oznacza zatrzymywanie wody tam, gdzie spadła, zamiast szybkiego odprowadzania jej do kanalizacji. W miastach i na zabudowanych posesjach, gdzie często dominują nieprzepuszczalne powierzchnie, ma to szczególne znaczenie. Ograniczanie spływu powierzchniowego sprzyja wnikaniu wody w głąb gleby, może zmniejszać ryzyko podtopień podczas nawalnych opadów i wspiera stopniowe uwalnianie wody. Dlatego coraz głośniej mówi się o rozwiązaniach wspierających retencję. Poza specjalnymi zbiornikami i ogrodami deszczowymi są to także nawierzchnie wykonywane ze specjalnych płyt z wypustkami lub ażurowych elementów.
Czym jest powierzchnia retencyjna, a czym biologicznie czynna?
Nawierzchnia z betonowych kostek i płyt nie jest zwartą taflą, lecz układem pojedynczych elementów oddzielonych szczelinami, dzięki czemu umożliwia naturalną infiltrację wody opadowej. Przy prawidłowym doborze warstw, właściwych warunkach gruntowych i poprawnym wykonaniu może też wspierać gospodarkę wodną oraz ograniczać ryzyko zalegania wody. Taka nawierzchnia może mieć jednocześnie powierzchnię retencyjną i biologicznie czynną, choć każde z tych pojęć opisuje co innego. Powierzchnia retencyjna nawierzchni zbudowanej z kostek czy płyt betonowych to nawierzchnia zaprojektowana tak, aby umożliwić infiltrację wody opadowej przez podbudowę do gruntu i ograniczać powierzchniowy odpływ do kanalizacji deszczowej. W zależności od rozwiązania i warunków lokalnych woda może być czasowo zatrzymywana w warstwach podbudowy, a następnie stopniowo przemieszczać się do gruntu lub odparowywać. Powierzchnia biologicznie czynna to natomiast ta część nawierzchni, która w zależności od konstrukcji sprzyja częściowemu wsiąkaniu wody opadowej oraz rozwojowi roślinności. W nawierzchniach z elementów betonowych tworzą ją wolne przestrzenie w postaci otworów lub szczelin wypełnionych przepuszczalnym materiałem lub glebą. Cechy te opisują dwa współczynniki: przepuszczalności i biologiczności, stosowane w przypadku płyt i kostek brukowych Polbruk. Współczynnik przepuszczalności to udział powierzchni, przez którą woda może przenikać w głąb konstrukcji, w stosunku do powierzchni całego elementu. Liczy się go dla widoku elementu od dołu, na styku z podbudową. Współczynnik biologiczności to udział powierzchni biologicznie czynnej, czyli takiej, na której mogą rozwijać się rośliny, w stosunku do powierzchni całego elementu. Liczy się go dla widoku od góry. Oba zależą od kształtu płyty czy kostki, ale o tym, ile wody nawierzchnia faktycznie przepuści, decyduje też kilka innych czynników.
„Przepis” na retencję
To, jak nawierzchnia z elementów betonowych wspiera retencję, zależy od trzech czynników: podbudowy chłonnej, wolnych przestrzeni pomiędzy elementami oraz rodzaju i frakcji kruszywa fugowego. Podbudowa pełni funkcję odprowadzającą i magazynującą dla wód opadowych. Zaleca się zastosowanie kruszywa o takiej wielkości ziaren, która zapewni puste przestrzenie ułatwiające przepływ wody. Nawet element o wysokim współczynniku przepuszczalności nie wesprze w pełni retencji, jeśli podbudowa zostanie wykonana z betonu. Drugi czynnik to wielkość wolnych przestrzeni między elementami i ich udział w całkowitej powierzchni nawierzchni. Kluczowe znaczenie ma przy tym powierzchnia strefy chłonnej w dolnej płaszczyźnie elementu, na styku z podbudową - to tam osiąga ona najmniejsze wymiary i to ona limituje intensywność przepływu wody do niższych warstw. Trzeci czynnik to kruszywo fugowe. Grubsze frakcje, na przykład 1-3 mm lub 2-5 mm, tworzą większe pory i ciągłe kanały przepływu, a kruszywa drobne (0-1 mm) lub pylaste ograniczają porowatość fugi i mogą znacząco redukować przepływ wody. Efekt zależy ponadto od projektu, przepuszczalności podłoża, prawidłowego wykonania oraz bieżącego utrzymania nawierzchni. Skoro wiemy już, jak zbudować nawierzchnię, która może wspierać gospodarkę wodną, czas przyjrzeć się konkretnym zastosowaniom w mieście i na prywatnej posesji.
Retencja w miejskiej przestrzeni
Najczęściej nawierzchnie wspierające retencję stosuje się na miejskich parkingach. Mogą one zmniejszać obciążenie kanalizacji deszczowej i ograniczać zaleganie wody na powierzchni, co ma znaczenie także dla komfortu i bezpieczeństwa użytkowników. Na parkingach infrastruktury miejskiej i drogowej możemy spotkać ażurową płytę Polbruk Meba. Wykorzystuje się ją też do umacniania skarp, rowów melioracyjnych czy zbiorników wodnych przy drogach. Płyta ma wymiary 40×60 cm i otwory w kształcie kwadratów połączone nacięciami w formie prostych linii. Jej współczynnik przepuszczalności wynosi 38,40%, a biologiczności 40,70%. Inną grupę rozwiązań wspierających retencję w miastach stanowią kostki z wypustkami na bokach. Po ułożeniu zostają między nimi wąskie przestrzenie, które wypełnia się kruszywem fugowym. Przykładem jest kostka Polbruk Tetka Retencja+, czyli popularne „puzzle" w nowej odsłonie (współczynnik przepuszczalności 11,70%, biologiczności 12,47%). Tetkę Retencja+ można łączyć z tradycyjną Tetką, co ułatwia modernizację istniejących nawierzchni. W terenach śródmiejskich chętnie stosuje się też kostki z wypustkami o bardziej minimalistycznym designie, z których również buduje się drogi dojazdowe czy parkingi przy biurowcach, takie jak Polbruk Eqol Retencja+ (przepuszczalność 20,25%, biologiczność 28,75%) oraz Triada Retencja+ (odpowiednio 10,10% i 13,80%). Obie cechują się stonowaną kolorystyką. Pierwsza ma kształt kwadratu o boku 20 cm, druga to prostokąty o szerokości 20 cm i trzech długościach: 30, 40 i 50 cm. Triadę Retencja+ można łączyć z pełną Triadą, czyli kostką o tych samych wymiarach i grubości, ale bez bocznych wypustek. Nową generację ażurowych płyt reprezentuje Polbruk Tech Retencja+ (40×60 cm, grubość 10 cm) o charakterystycznym, kratowym wzorze. Po jej ułożeniu na powierzchni pozostają betonowe pasy i przestrzenie biologicznie czynne, które wypełnia się trawą albo drobnym grysem. Współczynnik przepuszczalności tej płyty wynosi 33,00%, a biologiczności 51,25%, czyli najwięcej wśród opisywanych rozwiązań. Wartą uwagi propozycją jest również Extrano - kwadratowa płyta o boku 50 cm, z geometrycznym układem otworów, który nadaje nawierzchni wyraźny, graficzny charakter (współczynnik przepuszczalności 10,70%, biologiczności 11,60%).
Retencja także na własnej działce
Nawierzchnie z linii Retencja+ nie są wyłącznie rozwiązaniem dla miast. Na prywatnej posesji sprawdzą się tam, gdzie samochód zajmuje miejsce na stałe: na podjeździe, wjeździe do garażu czy miejscu postojowym. Meba, Tech Retencja+, Triada Retencja+ i Extrano przeznaczone są do lekkiego ruchu kołowego do 3,5 t, a Eqol Retencja+ i Tetka Retencja+ także do większych obciążeń, więc wszystkie nadają się do ruchu samochodów osobowych. Otwory w nawierzchni można wypełnić trawą lub grysem, dzięki czemu podjazd nie jest zwartą taflą, a woda opadowa może wsiąkać w grunt, ograniczając odpływ do kanalizacji. Dla właścicieli domów istotne bywa też to, że powierzchnia otworów jest powierzchnią biologicznie czynną, co w zależności od zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego może pomóc w spełnieniu wymogu jej minimalnego udziału na działce. Przy modernizacji istniejącego podjazdu przydaje się to, że Triadę i Tetkę Retencja+ można łączyć z klasyczną Triadą i Tetką. Na prywatnej działce możliwe jest jeszcze inne rozwiązanie warte zastosowania - w ogrodzie, zamiast ciągłego utwardzenia, można ułożyć nawierzchnię w układzie „step by step", czyli z płyt układanych w odległości ludzkiego kroku. W ten sposób między płytami powstają przestrzenie, które można wypełnić kruszywem lub zielenią i przez które woda może wnikać w grunt. Takie ścieżki prezentują się nadzwyczaj efektownie. Wykonuje się je z płyt i kostek, takich jak Polbruk Magna (50×75 cm i 75×100 cm), Lamell Top (40×60 cm) czy Polbruk Urbanika (60×20 cm i 20×30 cm). Ważne jest zachowanie odpowiedniej podbudowy.
Nie tylko parkingi
Choć pierwotnie z betonowych ażurów budowano głównie nawierzchnie parkingów i dróg dojazdowych, dziś coraz częściej można je spotkać w innych przestrzeniach. Są popularne w parkach, na placach, alejach czy promenadach, a także na nowych osiedlach. Wynika to z ich designu, który odzwierciedla trendy w architekturze, a także z konstrukcji umożliwiającej wnikanie deszczówki w głąb gruntu. Podobnie jak w przydomowych ogrodach, w parkach i na skwerach można zastosować układ „step by step".
Nawierzchnie wspierające retencję oraz rozwiązania typu „step by step" stają się coraz częstszym elementem projektowania przestrzeni. Dzięki nim miasta i właściciele posesji mogą lepiej radzić sobie z intensywnymi opadami, ograniczać obciążenie kanalizacji i wspierać gospodarkę wodną, pod warunkiem że nawierzchnia, podbudowa i fugi zostaną prawidłowo dobrane i wykonane. Takie nawierzchnie są jednocześnie funkcjonalne i efektowne.
Źródła:
Polbruk S.A., broszura „Rozwiązanie Retencja+” (definicje, czynniki wpływające na przepuszczalność, współczynniki przepuszczalności i biologiczności): https://polbruk.pl/download/ulotki_produktowe_i_informacyjne/retencja/RETENCJA-PLUS.pdf
Polbruk S.A., Katalog Polbruk 2026: Retencja+ (s. 88-89), materiały ażurowe (s. 92-103), Lamell (s. 38-39), Magna (s. 40-41), Urbanika (s. 76-77).
Polbruk S.A. - to jeden z liderów w produkcji kostki brukowej, płyt betonowych oraz małej architektury w Polsce. Stanowi część międzynarodowego koncernu CRH plc - jednego z kluczowych dystrybutorów materiałów budowlanych na świecie. W ofercie Polbruk znajdują się produkty z segmentów - Kostki i płyty, Architektura oraz rozwiązania przemysłowe, wykorzystywane do budowy placów, deptaków, parkingów i chodników w całej Polsce. Polbruk S.A. jest laureatem nagrody Superbrands Polska 2020.
www.polbruk.pl
www.facebook.com/polbruk
www.instagram.com/polbruk_inspirujemy/
www.facebook.com/JestemFachowcem
Warto przeczytać
