Produkcja rzepaku ozimego w Polsce to uprawa, w której błędy popełnione na wczesnych etapach kumulują się i ujawniają dopiero w fazie kwitnienia i zawiązywania łuszczyn. Jednym z najgroźniejszych patogenów jest w tym kontekście szara pleśń. Choroba ta potrafi wyrządzić szkody bezpośrednio przekładające się na spadek zaolejenia nasion i ich masy. Jej specyfika polega na ogromnej dynamice – w sprzyjających warunkach grzyb jest w stanie opanować łan w ciągu zaledwie kilku dni.

Źródło: pixabay.com

---

Dlaczego szara pleśń atakuje nagle?

Sprawcą choroby jest grzyb Botrytis cinerea – patogen plastyczny, który bytuje na resztkach pożniwnych jako saprotrof i czeka na moment osłabienia rośliny. Momentem krytycznym dla rzepaku jest faza kwitnienia. Opadające płatki kwiatowe zatrzymują się w rozwidleniach pędów i kątach liści, tworząc idealną pożywkę dla zarodników. Jeśli towarzyszy temu wysoka wilgotność i umiarkowane temperatury, infekcja następuje bardzo szybko.

Szara pleśń często korzysta też z gotowych „bram wejściowych". Uszkodzenia mrozowe, pęknięcia łodyg wynikające z intensywnego przyrostu biomasy wiosną, a także ślady żerowania szkodników – na przykład chowaczy – to otwarte zaproszenie dla patogenu. Grzyb wrasta w tkanki przewodzące, powodując ich gnicie i zatykanie, co prowadzi do przedwczesnego zamierania roślin lub ich fragmentów.

Błędy agrotechniczne, które ułatwiają chorobie życie

Skuteczna ochrona przed szarą pleśnią zaczyna się na długo przed wyjazdem opryskiwacza w pole.

• Zbyt gęsty siew – nadmierne zagęszczenie tworzy wewnątrz łanu specyficzny mikroklimat, w którym wilgoć utrzymuje się znacznie dłużej niż powinna, a cyrkulacja powietrza jest ograniczona;
• Niezbilansowane nawożenie azotowe – przekroczenie optymalnych dawek azotu, szczególnie przy niedoborze potasu, prowadzi do nadmiernego uwodnienia tkanek i osłabienia ścian komórkowych, przez które strzępki grzyba wnikają łatwiej;
• Zaniedbanie wcześniejszych zabiegów ochronnych – rośliny osłabione przez inne patogeny lub szkodniki są znacznie bardziej narażone na infekcję.

Eksperci Syngenta konsekwentnie podkreślają, że stabilność fizjologiczna rośliny to pierwsza linia obrony – i tej nie zastąpi nawet silny fungicyd zastosowany w trybie interwencyjnym.

Strategia ochrony – kiedy i jak działać?

Kluczem jest zabieg przeprowadzony w fazie pełni kwitnienia, określany jako zabieg na płatek. To moment, w którym należy zabezpieczyć rośliny przed infekcjami pochodzącymi z rozkładających się elementów kwiatostanu. Wybór preparatu nie powinien być przypadkowy – warto szukać substancji, które działają nie tylko na obecne zarodniki, ale też wykazują długotrwałe działanie zapobiegawcze.

Warto też pamiętać, że faza kwitnienia to równocześnie czas zagrożenia zgnilizną twardzikową i czernią krzyżowych. Szerokie spektrum działania stosowanych fungicydów pozwala objąć jednym zabiegiem kilka patogenów naraz. Efektem dobrze przeprowadzonej ochrony jest dłuższe utrzymanie zieloności łanu – a to bezpośrednio przekłada się na proces nalewania nasion i końcową masę tysiąca nasion.

Ile kosztuje brak reakcji?

Straty w plonie powodowane przez szarą pleśń mogą wynosić od 10 do nawet 30%. Porażone łuszczyny przedwcześnie pękają, co prowadzi do osypywania się nasion jeszcze przed wjazdem kombajnu. Nasiona z zainfekowanych roślin są drobne, słabo wykształcone i mają obniżoną wartość technologiczną – niższą zawartość tłuszczu i gorsze parametry jakościowe oleju.

Monitoring pogody, regularna lustracja pól pod kątem uszkodzeń mechanicznych i szybka reakcja w fazie kwitnienia to działania, które pozwalają uniknąć rozczarowania przy wadze w skupie. Szara pleśń jest patogenem wymagającym, ale przy zachowaniu właściwego reżimu agrotechnicznego i odpowiednio dobranej ochronie fungicydowej – do opanowania.